अष्ट्रेलियामा सन् २०१४ मा अन्त्य भएको घोषणा गरिएको खस्रा (Measles) रोग फेरि बढ्न थालेको पाइएको छ। World Health Organization(WHO) ले खस्रालाई “अत्यधिक संक्रामक भाइरल रोग” मानेको छ, जुन विशेषगरी बालबालिका र कमजोर प्रतिरोधात्मक क्षमता भएका व्यक्तिहरूमा गम्भीर जटिलता निम्त्याउन सक्छ।
अष्ट्रेलियाले दशकअघि खस्रालाई “Endemic Elimination” भएको घोषणा गरे पनि हालैका वर्षहरूमा विदेशबाट संक्रमण भित्रिने क्रम रोकिएको छैन। स्वास्थ्य अधिकारीहरूका अनुसार, अहिले फेरि यो रोगको केसहरू बढ्न थालेसँगै समुदायस्तरमा सावधानी अपनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
२०२५ मा ७७ भन्दा बढी संक्रमित
अष्ट्रेलियाको स्वास्थ्य विभाग (Department of Health and Aged Care) ले २०२५ को जनवरीदेखि मे महिनासम्म ७७ जना खस्राका बिरामी दर्ता भएको पुष्टि गरेको छ। यो संख्या अघिल्ला वर्षको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा बढ्दो अवस्थामा छ।
पर्थमा देखिएका केही केसहरू इन्डोनेशियाबाट फर्किएका यात्रुहरूमार्फत आएका थिए भने न्यू साउथ वेल्स र क्विन्सल्यान्डमा पनि साना प्रकोपहरू देखिएका छन्। यसरी विदेश यात्रुहरूका कारण भित्रिने खस्राका केसहरूले अष्ट्रेलियामा फेरि सतर्कता बढाएको छ।
२०१९ पछिको सबैभन्दा ठूलो जोखिम
अष्ट्रेलियामा अन्तिमपटक ठूलो संख्यामा खस्राका संक्रमित २०१९ मा भेटिएका थिए, जब एकै वर्षमा २८० भन्दा बढी केस दर्ता भएका थिए। त्यसअघि भन्दा करिब तीन गुणा बढी संक्रमण फैलिएको थियो र ३० भन्दा बढी छुट्टाछुट्टै प्रकोप देखिएका थिए।
तर, कोभिड–१९ महामारीका कारण लागू गरिएको लकडाउन, सामाजिक दूरी र अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा बन्द हुँदा खस्राको संक्रमण अचानक न्यून भयो। २०२० मा २५ मात्र केस, २०२१ मा शून्य, २०२२ मा ७, २०२३ मा २६ र २०२४ मा ५७ केस मात्र दर्ता भएका थिए। तर २०२५ मा पहिलो पाँच महिनामै ७७ संक्रमित भेटिनु पुनः खतराको संकेत भएको विज्ञहरूले बताएका छन्।
विश्वव्यापी प्रकोप र अष्ट्रेलियामा प्रभाव
खस्रा अहिले पुनः विश्वव्यापी रूपमा फैलिरहेको छ। अमेरिकी, थाइल्यान्ड, इन्डोनेशिया, भियतनाम जस्ता अष्ट्रेलियालीहरूले प्रायः यात्रा गर्ने मुलुकहरूमा ठूलो प्रकोप देखिएको छ। यस्तै, यमन, पाकिस्तान, भारत, इथियोपिया, रोमानिया र अफगानिस्तानमा पनि ठूलो संख्यामा संक्रमण दर्ता भएको छ।
विज्ञहरूका अनुसार, अष्ट्रेलियामा देखिएका प्रायः सबै प्रकोपहरू विदेश यात्रा गरेर फर्किने यात्रुहरूकै कारण हुने गरेका छन्। यस्ता प्रकोपहरू स्वास्थ्य निकायले तुरुन्त नियन्त्रणमा लिने गरे पनि पूर्णरूपमा रोकथाम गर्न अझै चुनौतीपूर्ण देखिएको छ।
खस्राका लक्षण र जटिलता
खस्राका लक्षण प्रायः संक्रमणपश्चात ७ देखि १८ दिनभित्र देखा पर्छन्।
मुख्य लक्षणहरू यसप्रकार छन् :
- उच्च ज्वरो
- खोकी
- नाकबाट पानी झर्ने
- आँखामा रातोपन र सुन्निनु (conjunctivitis)
- थकान
- मुखभित्र सेता दाग (Koplik’s spots)
- दुईदेखि सात दिनपछि देखा पर्ने रातो दाग–धब्बा भएको र्यास
र्यास प्रायः अनुहार वा घाँटीमा देखा पर्छ र विस्तारै शरीरभर फैलिन्छ। सामान्यतया यो चारदेखि सात दिनसम्म रहन्छ।
गम्भीर अवस्थामा खस्राले निमोनिया, कानको संक्रमण र मस्तिष्कमा सुन्निने अवस्था (Encephalitis) समेत ल्याउन सक्छ। यी जटिलताले कहिलेकाहीँ मृत्यु समेत निम्त्याउन सक्ने भएकाले खस्रालाई सामान्य रोग ठान्नु हुँदैन।
खोप नै सबैभन्दा सुरक्षित उपाय
स्वास्थ्य अधिकारीहरूले खस्राविरुद्धको खोपलाई सुरक्षित र प्रभावकारी उपायका रूपमा वर्णन गरेका छन्। अष्ट्रेलियामा :
- १२ महिनाको उमेरमा MMR (Measles, Mumps, Rubella) खोप
- १८ महिनामा MMRV (Measles, Mumps, Rubella, Varicella) खोप
निःशुल्क दिइन्छ।
यसबाहेक, विदेश यात्रा गर्ने वा उच्च जोखिममा रहेका शिशुहरूलाई ६ महिनादेखि नै खोप लगाउन सकिन्छ। १९६६ पछि जन्मिएका सबै व्यक्तिले दुई डोज खस्रा खोप लगाएको वा खस्रा, मम्प्स र रुबेलाप्रति प्रतिरोधक क्षमता भएको प्रमाण पाउनु पर्ने व्यवस्था छ।
अध्ययनअनुसार, दुई डोज खोप लगाएका मध्ये करिब १ प्रतिशतले मात्र संक्रमण भोग्ने सम्भावना हुन्छ, र त्यस्तो अवस्थामा लक्षण पनि सामान्य हुन्छन्।
स्वास्थ्य अधिकारीहरूको आग्रह
अष्ट्रेलियाको स्वास्थ्य विभागले हालैका केसहरूलाई गम्भीर रूपमा लिँदै नागरिकलाई आफ्नो Australian Immunisation Register (AIR) मार्फत खोपको अवस्था जाँच गर्न आग्रह गरेको छ। साथै, प्रत्येक राज्यको स्वास्थ्य विभागले पनि समय समयमा स्वास्थ्य सचेतना, खोप अभियान र प्रकोप अलर्ट जारी गरिरहेको छ।
न्यू साउथ वेल्स, भिक्टोरिया, क्विन्सल्यान्ड, वेस्टर्न अष्ट्रेलिया, दक्षिण अष्ट्रेलिया, ACT, नर्दर्न टेरिटरी र तास्मानियाका स्वास्थ्य मन्त्रालयहरूले आफ्ना आधिकारिक वेबसाइटमार्फत अद्यावधिक विवरण उपलब्ध गराइरहेका छन्।
सन् २०१४ मा खस्रा उन्मूलन गरेको घोषणा गरेको अष्ट्रेलियामा आज फेरि यो रोग देखा पर्नु चिन्ताजनक भएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार, खोपको दरलाई अझै बलियो बनाउन नसकिए र विश्वव्यापी यात्रुहरूको आवतजावतलाई नियन्त्रणमा राख्न नसकिए आगामी वर्षहरूमा खस्राले फेरि गम्भीर चुनौती निम्त्याउन सक्छ।
यसैले, खस्राबाट सुरक्षित रहनको लागि सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको समयमै खोप लगाउनु र स्वास्थ्य निकायले जारी गरेका निर्देशिका पालना गर्नु नै हो।
