काठमाडौं। नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय प्रणालीमा कायम अत्यधिक तरलता नियन्त्रण गर्न आज (बिहीबार) ९० अर्ब रुपैयाँ बराबरको निक्षेप संकलन गर्ने भएको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार यो निक्षेप संकलन ‘बोलकबोल प्रणाली’मार्फत दीर्घकालीन निक्षेप संकलन उपकरण प्रयोग गरेर गरिँदैछ।
अत्यधिक तरलताको समस्या
हाल देशको कुल बैंकिङ निक्षेप ७२ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ। यसले गर्दा बजारमा अत्यधिक तरलता उत्पन्न भएको छ, जसको प्रत्यक्ष असर ब्याजदरमा उतार–चढावका रूपमा देखिएको छ। यस्तो अवस्थामा केन्द्रीय बैंकले स्थायी निक्षेप सुविधा (Standing Deposit Facility) र निक्षेप संकलन उपकरण (Deposit Collection Instrument) प्रयोग गरेर तरलता सन्तुलनमा ल्याउने अभ्यास गर्दै आएको छ।
सहभागी हुने बैंक तथा वित्तीय संस्था
राष्ट्र बैंकले जानकारी दिएको अनुसार, आजको बोलकबोलमा ‘क’, ‘ख’, र ‘ग’ वर्गका इजाजतप्राप्त बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू मात्र सहभागी हुन सक्नेछन्। बोलकबोलमार्फत निर्धारण हुने ब्याजदरअनुसार सबैभन्दा कम दर प्रस्ताव गर्ने संस्थाहरूलाई प्राथमिकता दिइनेछ।
निक्षेपको सावाँ तथा ब्याज रकम आगामी २०७२ साल असोज १२ गते भुक्तानी गरिनेछ। यस प्रक्रियाले वित्तीय प्रणालीमा तत्काल प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
न्यूनतम तथा अधिकतम सीमा
निक्षेप बोलकबोलमा न्यूनतम १० करोड रुपैयाँदेखि बोली लगाउन सकिने व्यवस्था गरिएको छ। कुल ९० अर्ब रुपैयाँसम्म संकलन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ भने अधिकतम सीमा ५ करोडले भाग जाँदा निःशेष भाग जाने गरी तोकिएको छ।
६ महिनासम्मको अवधिका उपकरण
राष्ट्र बैंकले खुला बजार कारोबार सम्बन्धी कार्यविधिअनुसार दीर्घकालीन तरलता व्यवस्थापनका लागि अधिकतम ६ महिनासम्मका संरचनात्मक खुला बजार उपकरण प्रयोग गर्न सक्ने व्यवस्था राखेको छ। यही प्रावधानअनुसार पछिल्ला चरणमा पनि राष्ट्र बैंकले पटक–पटक निक्षेप संकलन गर्दै आएको छ।
अपेक्षित प्रभाव
विश्लेषकहरूका अनुसार, यस्तो कदमले बजारमा तत्काल तरलता व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्नेछ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको लगानी क्षमतामा सन्तुलन ल्याउने र ब्याजदरलाई स्थिर राख्ने लक्ष्य पनि यस कदमले पूरा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
