देशभरका सामुदायिक विद्यालयहरूमा गणित र विज्ञान शिक्षक पाउनै मुस्किल हुँदै गएको छ। पटक–पटक विज्ञापन गर्दा पनि दरखास्त नपरेपछि धेरै विद्यालयमा तल्लो तहका शिक्षकबाटै माथिल्लो कक्षामा पढाउनुपर्ने बाध्यता सिर्जना भएको छ।
गुल्मीमा १५ पटकसम्म विज्ञापन, दरखास्तै आएन
गुल्मीको मुसीकोट नगरपालिकाले संघीय अनुदान अन्तर्गत माध्यमिक तहका गणित शिक्षक भर्ना गर्न १५ पटकसम्म विज्ञापन निकाल्दा पनि दरखास्त नै परेन। नगरपालिकाको शिक्षा शाखाले डेढ वर्षदेखि अंग्रेजी र विज्ञान शिक्षकको पदपूर्ति गर्न खोजे पनि हालसम्म शिक्षक भेटिएका छैनन्।
स्थानीय विद्यालयका प्रधानाध्यापकहरूले निमावि तहका शिक्षकलाई अतिरिक्त भार दिँदै कक्षा सञ्चालन भइरहेको बताएका छन्। “निमाविको शिक्षकलाई एक पिरियड पनि फुर्सद छैन,” मुसीकोट माविका प्रधानाध्यापक श्याम थापाले भने।
कालीकोटदेखि कपिलवस्तुसम्म अवस्था उस्तै
गुल्मी मात्र होइन, कालीकोट, कपिलवस्तु, बर्दियालगायत जिल्लाका विद्यालयहरूले पटक–पटक विज्ञापन गर्दा पनि गणित र विज्ञान शिक्षक पाउन सकेका छैनन्।
- कालीगण्डकी गाउँपालिकाको शुक्र माविले गणित शिक्षकका लागि चार पटक विज्ञापन गर्दा पनि दरखास्त परेन।
- मालिका गाउँपालिकाको जमलपोखरा माविले विज्ञान शिक्षकका लागि तीन पटक दरखास्त आह्वान गर्यो तर कोही आएनन्।
- कपिलवस्तुको अनिरुद्ध पब्लिक माविले आठ महिनामा चार पटक विज्ञापन निकाल्दा पनि शिक्षक नियुक्त हुन सकेन।
- कृष्णनगर नगरपालिकाले मावि तहमा ५१ स्वयंसेवक शिक्षक भर्ना गर्दा गणितका लागि कसैले आवेदन नै दिएन।
शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाइका अधिकारीहरूले गणित, विज्ञान र अंग्रेजी शिक्षक नपाउँदा शैक्षिक गुणस्तर खस्किएको स्वीकार गरेका छन्।
विद्यार्थीको असफलता बढ्दो
अभ्यासमा शिक्षक नपाउने विषयमै विद्यार्थी बढी असफल हुने देखिन्छ। गत वर्ष गुल्मीमा मात्रै ९ हजार एसईई विद्यार्थीमध्ये ३ हजार ४ सय ‘ननग्रेडेड’ भए, जसमा २ हजार ४ सय गणित विषयमै असफल थिए। विज्ञान र अर्थशास्त्र दोस्रो र तेस्रो स्थानमा परे।
दुर्गम जिल्लामा झन् सकस
दुर्गमका विद्यालयमा अवस्था झन् गम्भीर छ। कालीकोटको कालिका माविले पाँच पटकसम्म विज्ञान शिक्षकका लागि विज्ञापन गर्दा पनि दरखास्त नपाएपछि बाध्य भएर लाइसेन्स नभएका शिक्षक नियुक्त गर्नुपरेको छ। त्यहाँ अभिभावकबाट उठाएर मासिक २५ हजार तलब दिइएको छ।
कालीकोटकै दुधेशिल्लो माविले तीन पटक विज्ञापन गर्दा शिक्षक नपाएपछि छिमेकी विद्यालयका शिक्षकलाई फकाएर ल्याएको प्रधानाध्यापक मानबहादुर रोकायाले बताए।
किन पाइँदैन गणित–विज्ञान शिक्षक?
शिक्षा अधिकृतहरूको भनाइ अनुसार:
- गणित–विज्ञान पढेकाहरू प्रायः डाक्टर, इन्जिनियर, कम्प्युटर वा वन विज्ञानतिर लाग्छन्।
- धेरैजसो विदेशिएका छन्।
- शिक्षण पेसाप्रति आकर्षण कम छ।
- दुर्गममा तलब, भत्ता र अवसर न्यून भएकाले जान चाहँदैनन्।
राष्ट्रिय स्तरमै समस्या
शिक्षक सेवा आयोगले गत वर्ष निम्नमाध्यमिक तहमा २९० विज्ञान शिक्षक माग्दा २८१ मात्र सिफारिस भए। सामान्य परीक्षा दिए पनि विषयगतमा अत्यन्तै कम उत्तीर्ण भएपछि पदपूर्ति हुन सकेन। गणित र अंग्रेजीमा पनि उत्तीर्ण प्रतिशत १०–११ मात्र छ।
आयोगका अध्यक्ष मधुप्रसाद रेग्मीका अनुसार, “दूरदराज र पहाडी क्षेत्रमा यी विषयका शिक्षक जान चाहँदैनन्। स्थायी पदमा कसोकसो पदपूर्ति भए पनि अस्थायी वा करारमा शिक्षक पाउन गाह्रो छ।”
नतिजा : शिक्षा गुणस्तर खस्किँदै
शिक्षक अभावका कारण ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रका विद्यार्थी विशेष प्रभावित भएका छन्। धेरै विद्यालयमा निमावि तहका शिक्षकलाई अतिरिक्त भार दिइनु परेको छ भने अस्थायी दरबन्दीका पदहरू रिक्तै छन्। सार्वजनिक विद्यालयमा करिब दुई दशकदेखि स्थायी शिक्षकको दरबन्दी थप नभएकाले समस्या अझ जटिल बन्दै गएको शिक्षा विज्ञहरूको ठहर छ।
