अष्ट्रेलियामा शिक्षक र अभिभावकहरूबीच नयाँ चिन्ता देखा परेको छ — विद्यालयका विद्यार्थीहरूले AI च्याटबोटहरूसँग अस्वस्थ भावनात्मक सम्बन्ध विकास गर्न थालेका छन् भन्ने डर बढ्दै गएको छ। प्रविधिको तीव्र विकाससँगै वास्तविकता र डिजिटल संसारबीचको सीमारेखा धमिलिँदै जाँदा यसले बालबालिकाको मानसिक र सामाजिक विकासमा नकारात्मक असर पार्न सक्ने विशेषज्ञहरूको चेतावनी छ।
क्वीन्सल्यान्डस्थित ग्लासहाउस क्रिश्चियन कलेजका प्रिन्सिपल माइक कर्टिसले अभिभावकहरूलाई सचेत रहन आग्रह गरेका छन्। उनले अमेरिकामा १४ वर्षका बालकले एआई साथीप्रति भावनात्मक सम्बन्ध बनाएपछि आत्महत्या गरेको घटनापछि यस विषयलाई गम्भीर रूपमा लिन थालेका हुन्। मृतक बालककी आमा मेगन गार्सियाले अहिले Character.AI कम्पनीविरुद्ध मुद्दा दायर गरेकी छन्।
कर्टिसले भने, “यो घटना निकै त्रासलाग्दो थियो। एआईले कसरी बिस्तारै बच्चाको सोच र मानसिक अवस्था परिवर्तन गर्न सक्छ भन्ने कुरा यसले स्पष्ट देखाउँछ।”
उनले आफ्नो ब्लग “Who Is Your Child’s Best Friend?” मार्फत अभिभावकहरूलाई सचेत गराउँदै भनेका छन्, “साँचो मित्रता असम्पूर्ण र चुनौतीपूर्ण हुन्छ — तर त्यो नै स्वस्थ सम्बन्ध हो। तर, यस्तो भर्चुअल साथी जसले सधैं तपाईंको मनपर्ने कुरा मात्र भन्छ, त्यो खतरनाक कल्पना हो।”
कर्टिसका अनुसार, बालबालिकाको व्यवहारमा हुने सूक्ष्म परिवर्तनहरू (जस्तै — अत्यधिक फोन प्रयोग, एक्लोपन, संवादबाट टाढा रहनु) एआईमा अत्यधिक निर्भरता बन्ने सुरुवाती संकेत हुन्। उनले अभिभावकहरूलाई खुला, निष्पक्ष र समझदारीपूर्ण संवाद गर्न सुझाव दिएका छन्।
भिक्टोरिया राज्यको शिक्षा विभागले पनि बालबालिकाको अनलाइन सुरक्षामा गम्भीर ध्यान दिइरहेको जनाएको छ। विभागका प्रवक्ताले भने, “सबै विद्यालयहरूले विद्यार्थीहरूको मानसिक स्वास्थ्य, सुरक्षित अनलाइन व्यवहार र स्वस्थ सम्बन्ध विकासका लागि समर्थन प्रदान गरिरहेका छन्।”
२०२५–२६ को बजेटमा भिक्टोरिया सरकारले डिजिटल साक्षरता र एआई सचेतना सम्बन्धी शैक्षिक कार्यक्रमका लागि ३.५ मिलियन डलर विनियोजन गरेको छ, जसमा सामाजिक सञ्जाल र एआईको जिम्मेवार प्रयोगबारे प्रशिक्षण समावेश छ।
Cairnmillar Instituteकी मनोविज्ञान विज्ञ डा. क्याट्रियोना डेभिस–म्याककेबका अनुसार, “केही बालबालिकाहरू तनाव वा एक्लोपनको अवस्थामा भावनात्मक साथ खोज्दै एआई च्याटबोटतर्फ आकर्षित हुन्छन्। यदि प्रणालीले उमेरअनुकूल र प्रमाण–आधारित सल्लाह दिन्छ भने, यो अस्थायी रूपमा उपयोगी हुन सक्छ। तर गलत सूचना वा अत्यधिक निर्भरता गम्भीर खतरा बन्न सक्छ।”
हालैको YouGov सर्वेक्षणले देखाएको छ कि सातमध्ये एक अष्ट्रेलियालीले आफू एआई च्याटबोटसँग प्रेम सम्बन्ध बनाउन सक्ने कल्पना गरेका छन्, जबकि पाँचमध्ये एक जनाले एआईसँग भावनात्मक रूपमा खुला संवाद गरेका छन्। १८ देखि २४ वर्ष उमेरका युवा यसमा सबैभन्दा बढी प्रभावित देखिएका छन्।
डेभिस–म्याककेबका अनुसार, “च्याटबोटहरू निरन्तर संवादलाई प्रोत्साहित गर्ने गरी डिजाइन गरिएका हुन्छन्, जसले मस्तिष्कको ‘रिवार्ड सिस्टम’ सक्रिय पार्छ र लतजस्तो निर्भरता विकास गर्न सक्छ।”
अष्ट्रेलियन साइक्लोजिकल सोसाइटी (APS)**ले सरकारलाई एआई प्रयोगका दीर्घकालीन मनोवैज्ञानिक प्रभावबारे थप अनुसन्धान र लगानी बढाउन आग्रह गरेको छ।
डेभिस–म्याककेब भन्छिन्, “एआईको प्रयोगले मानवीय सम्बन्ध, निर्णय क्षमता, आत्मपहिचान र भावनात्मक स्थायित्वमा गहिरो प्रभाव पार्न सक्छ।”
विशेषज्ञहरूको सुझाव स्पष्ट छ — अभिभावकहरूले समयमै संवाद, सचेतता र सहानुभूति आधारित निगरानी अपनाए भने बालबालिकालाई एआईमा अत्यधिक निर्भर हुनबाट जोगाउन सकिन्छ।
