सिड्नी (अष्ट्रेलिया)।अष्ट्रेलियाको रिजर्भ बैंक (Reserve Bank of Australia – RBA) को मुख्यालय पुनर्निर्माण खर्च प्रारम्भिक अनुमानभन्दा चार गुणा बढ्दै अब १.२ अर्ब अष्ट्रेलियन डलरसम्म पुगेको छ। यो खर्च अष्ट्रेलियाको इतिहासकै सबैभन्दा महँगो पुनर्निर्माण परियोजनामध्ये एक बनेको छ।
प्रारम्भिक अनुमानभन्दा चार गुणा बढी
सिड्नीस्थित मार्टिन प्लेस (65 Martin Place) मा रहेको २२ तले RBA मुख्यालय भवन सन् १९६४ मा निर्माण भएको थियो। प्रारम्भमा करिब २६० मिलियन डलरमै पुनर्निर्माण सकिने अनुमान गरिएको थियो। तर समयसँगै समस्या थपिँदै गएपछि लागत ५०० मिलियन डलर पुग्यो र अहिले बढेर १.२ अर्ब डलरसम्म पुगेको अष्ट्रेलियन फाइनान्सियल रिभ्यूले जनाएको छ।
एस्बेस्टसको ठूलो चुनौती
सन् २०२४ मा गरिएको Freedom of Information (FOI) अनुरोधमार्फत सार्वजनिक भएको रिपोर्टअनुसार भवनका सबै संरचनात्मक भाग र सबै तल्लामा एस्बेस्टस (Asbestos) रहेको पाइएको छ। अपेक्षा गरिएको भन्दा चार गुणा बढी एस्बेस्टस भेटिएपछि पूरै भवनलाई “बहिष्कृत क्षेत्र (exclusion zone)” का रूपमा घोषणा गरिएको छ।
RBA को विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “यस भवनलाई सुरक्षित बनाउन पूरै स्टील फ्रेमसम्म हटाउनुपर्ने अवस्था छ। एस्बेस्टस मात्र होइन, भवनले हालको निर्माण मापदण्ड पूरा गर्दैन, ऊर्जा खपत अत्यधिक छ र यो वर्तमान आवश्यकताका लागि उपयुक्त छैन।”
अन्य संरचनागत समस्या
भवनमा भित्तामा चिरा, पानी चुहावट र संरचनागत कमजोरीहरू समेत देखिएका छन्। पुनर्निर्माणलाई अझ जटिल बनाउने अर्को पक्ष भनेको यो भवन heritage-listed हुनु हो। यसले भवनका सांस्कृतिक र ऐतिहासिक अंशलाई जोगाउँदै पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने चुनौती थपेको छ।
अतिरिक्त खर्च
सिड्नी सिटी काउन्सिलका अनुसार विषादीयुक्त सामग्री हटाउने, पुराना संरचनात्मक अंश जोगाउने, अस्थायी निर्माण कार्य र सडकका रूख व्यवस्थापन मात्रमै करिब ८४ मिलियन डलर खर्च हुने अनुमान गरिएको छ।
शासन बोर्डमा छलफल
यस महँगो परियोजना २०३१ सम्म पूरा गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। तर अष्ट्रेलियन फाइनान्सियल रिभ्यूले देखाएको एक दस्तावेजअनुसार, RBA को शासन बोर्ड (Governance Board) यस परियोजनालाई निरन्तरता दिन उपयुक्त हुन्छ वा भवन बेचेर क्षति कम गर्नु राम्रो हुन्छ भन्ने विकल्पमाथि गम्भीर छलफल गरिरहेको छ।
हालसम्म यस परियोजनामा करिब ५३९ मिलियन डलर खर्च भइसकेको छ।
रिजर्भ बैंक अष्ट्रेलियाको मुख्यालय पुनर्निर्माण परियोजना सुरुवातीमा सामान्य लागतमा सकिने अपेक्षा गरिएको थियो। तर हाल यो खर्च अष्ट्रेलियाको इतिहासकै सबैभन्दा महँगो पुनर्निर्माणमध्ये एक बनेको छ। यदि २०३१ सम्म सम्पन्न भए, भवन आधुनिक, सुरक्षित र ऊर्जा–मैत्री हुने अपेक्षा गरिएको छ। तर बढ्दो लागत र जटिलताले सरकार, बैंक र सरोकारवालामाझ ठूलो चिन्ता थपिएको छ।
