September 23, 2025 – अष्ट्रेलियामा डिजिटल भुक्तानीको प्रयोग तीव्र गतिमा बढ्दै गए पनि नगद (Cash) प्रयोग गर्ने विकल्प कायम रहने रिजर्भ बैंकले स्पष्ट पारेको छ। पछिल्लो तथ्यांकअनुसार, करिब ५.५ प्रतिशत जनसंख्या मात्र दैनिक कारोबारका लागि नगदमाथि निर्भर छन् तर अझै १५ लाखभन्दा बढी अष्ट्रेलियालीले नगदलाई प्राथमिकतासाथ प्रयोग गर्ने गरेका छन्।
नगद प्रयोग घट्दै, तर महत्व अझ कायम
अष्ट्रेलियन बैंकिङ एशोसिएशनको प्रतिवेदनअनुसार सन् २०१२ मा ५० मिलियनभन्दा बढी एटीएम निकासी हुने गरेकोमा २०२४ मा घटेर करिब १५ मिलियन मात्र पुगेको छ। यसले डिजिटल भुक्तानीप्रतिको आकर्षण बढ्दो दरमा रहेको देखाउँछ। तर, रिजर्भ बैंकका अनुसार हाल पनि करिब १०५ अर्ब डलर बराबरको नगद प्रचलनमा छ, जसले यसको महत्व अझै कायम रहेको संकेत गर्छ।
ग्रामीण क्षेत्रलाई बढी चुनौती
नगदको भण्डारण, ढुवानी र वितरण महँगो बन्दै गएको स्वीकार गर्दै नियामक निकायले विशेषगरी ग्रामीण र दुर्गम क्षेत्रमा सेवा निरन्तरता चुनौतीपूर्ण हुने उल्लेख गरेको छ। एटीएम र बैंक शाखा लगातार बन्द हुँदै गएपछि नगद पहुँच सीमित बन्दै गएकोप्रति उपभोक्ता संघ–संस्थाहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।
वितरण प्रणाली सुधारको आवश्यकता
नगद आपूर्ति र ढुवानी गर्ने कम्पनीहरूले कठिनाइ भोगिरहेका कारण बैंक र उद्योगहरूले आपतकालीन सहयोगसमेत उपलब्ध गराउनुपरेको बताइएको छ। अब दीर्घकालीन रूपमा नगद वितरण प्रणालीलाई दिगो बनाउन वित्तीय क्षेत्र र नियामक निकायबीच सहकार्य आवश्यक देखिएको छ।
बैंकिङ क्षेत्रको प्रतिक्रिया
अष्ट्रेलियन बैंकिङ एशोसिएशनले पनि नगद भुक्तानी अझै अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताउँदै यसलाई वितरण गर्ने जिम्मेवारी निरन्तर कायम रहने जनाएको छ। यद्यपि, पछिल्ला वर्षहरूमा ठूलो संख्यामा शाखा बन्द हुँदा वृद्धवृद्धा तथा ग्रामीण समुदाय बढी प्रभावित हुने चिन्ता बढिरहेको छ। २०१७ देखि २०२२ सम्म मात्र १,६०० भन्दा बढी शाखा बन्द भइसकेका छन्, जसमा अधिकांश ठूला बैंकहरूका शाखा रहेका छन्।
आलोचना र विवाद
“Cash Welcome” अभियानका अभियन्ताहरूले रिजर्भ बैंकको भनाइलाई ‘use it or lose it’ प्रणालीमा सीमित भएको आरोप लगाएका छन्। उनीहरूका अनुसार, शाखा र एटीएम घट्दा उपभोक्ताहरूलाई नगद पहुँच कठिन हुँदै गएको छ, तर बैंकहरूले उल्टै माग घटेको दाबी गर्ने जोखिम छ। यसरी नगद पहुँच कमजोर हुँदा खासगरी वृद्ध, ग्रामीण, न्यूनआय वर्ग, र आपतकालीन अवस्थाका पीडितहरू (जस्तै घरेलु हिंसाबाट भागेका व्यक्तिहरू) बढी प्रभावित हुने तर्क गरिएको छ।
नगद प्रयोगकर्ताको संख्या घट्दै गएको भए पनि अष्ट्रेलियामा नगद भुक्तानी पूर्ण रूपमा अन्त्य हुने अवस्था नरहेको प्रष्ट देखिन्छ। रिजर्भ बैंकले ‘अष्ट्रेलियालीहरूले चाहे वा आवश्यक परे’सम्म नगदलाई भुक्तानी विकल्पका रूपमा कायम राख्ने आश्वासन दिएको छ। यसले डिजिटल भुक्तानीसँगै नगद पनि समानान्तर रुपमा रहिरहने स्पष्ट सङ्केत गरेको छ।
