मोरङ । पूर्वी मोरङका किसानहरू हाल पशुमा फैलिएको लम्पी स्किन रोगका कारण गम्भीर संकटमा परेका छन्। गाईभैंसीमा देखिएको यो रोग विशेषगरी गाईमा बढी प्रभाव पारिरहेको किसानहरूले बताएका छन्।
जेठको अन्तिम हप्तादेखि सुरु भएको यो महामारी अझैसम्म नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन। रोगका कारण गाईहरूको दूध उत्पादनमा उल्लेखनीय कमी आएको छ भने गाई र साना बाछामा मृत्युदर समेत बढेको छ। किसानहरूको भनाइअनुसार, दूध उत्पादनमा आएको गिरावटले उनीहरूको दैनिकीमै प्रत्यक्ष असर पारेको छ।
रोगको फैलावट
जेठको अन्तिम हप्तादेखि मोरङका विभिन्न स्थानमा गाईमा लम्पी स्किन रोगका लक्षण देखिन थालेका थिए। असारको अन्तिम सातासम्म पुग्दा मोरङका अधिकांश पालिकामा रोग व्यापक रूपमा फैलिएको पशु प्राविधिकहरूले बताएका छन्। विशेष गरी पथरीशनिश्चरे, उर्लाबारी, कानेपोखरी, लेटाङ, विराटनगर र बुढीगंगा गाउँपालिकामा यसको प्रकोप बढी देखिएको छ।
यो रोग गाईमा पक्स भाइरस समूहको लम्पी स्किन भाइरसका कारण लाग्ने गर्छ। संक्रमित गाईमा घाँटी, पुच्छर, पेट र थुन वरिपरिको भागमा साना–ठूला गिर्खा देखिने, ती गिर्खा पछि घाउ बन्ने, फुट्ने र तरल पदार्थ बग्ने, उच्च ज्वरो आउने, कचेरा र सिँगान बग्ने, मुखबाट अत्यधिक फिँज निस्कने, दूध उत्पादन ८० प्रतिशतसम्म घट्ने, बाँझोपन हुने, करिब ४५ प्रतिशत गाईभैंसी बिरामी पर्ने र करिब १० प्रतिशत मृत्यु हुने गरेको प्राविधिकहरूले जनाएका छन्।
किसानमा त्रास
रोग फैलिएको दुई महिना भन्दा बढी भइसके पनि प्रभावकारी नियन्त्रण नहुँदा किसानहरूमा ठूलो त्रास पैदा भएको छ। पथरीशनिश्चरेका किसान विदुर आपागाईका अनुसार, किसानहरूलाई अहिले दूध उत्पादन मात्र होइन, गाईपालन व्यवसायमै ठुलो संकट आउने चिन्ता बढेको छ।
खोप कार्यक्रम तर पनि असर
विगतमा विभिन्न पालिकाहरूले यस रोग नियन्त्रणका लागि खोप कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिए। तीन वर्षअघि पनि यिनै पालिकामा लम्पी स्किन रोगको ठूलो प्रकोप फैलिएको थियो, जसपछि खोप अभियानलाई व्यापक बनाइएको थियो। तर, यसपटक खोप सुरु भए पनि प्रभावकारी परिणाम नदेखिँदा किसानहरू अझै असुरक्षित महसुस गरिरहेका छन्।
प्रदेश स्तरको अवस्था
कोशी प्रदेश पशुपन्छी निर्देशनालयका अनुसार हाल मोरङसँगै झापाका विभिन्न पालिकामा पनि लम्पी रोगको प्रकोप देखिएको छ। यसलाई नियन्त्रण गर्न विभिन्न पहल भइरहेका छन् तर अझै रोगलाई पूर्ण रूपमा रोकथाम गर्न सकिएको छैन।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
लम्पी स्किन रोग विगतमा अफ्रिकी महादेशमै सीमित थियो। सन् २०१२ पछि यो रोग युरोप, रुस, काजकिस्तान हुँदै दक्षिण एसियातिर फैलिएको हो। सन् २०१० मा बङ्गलादेश र चीनमा देखिएको यो रोग सन् २०१९ को अन्त्यतिर भारतमा समेत फैलिएको थियो। नेपालमा भने पहिलो पटक सन् २०२१ मा यो रोग देखापरेको हो। मोरङ जिल्ला नै नेपालमा लम्पी स्किन रोग देखापर्ने पहिलो केन्द्र बनेको पशुपन्छी रोग अन्वेषण केन्द्र, विराटनगरले जनाएको छ।
लम्पी स्किन रोग नियन्त्रणमा ढिलाइ भएमा किसानहरूलाई ठूलो आर्थिक क्षति हुने विशेषज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन्। गाईपालन व्यवसायमै संकट आउने सम्भावना देखिँदा किसानहरू त्रसित छन्। तत्काल प्रभावकारी नियन्त्रण नहुँदा मोरङका किसानहरूको दैनिकी र जीविकोपार्जनमा ठूलो असर परेको छ।
