जीवनयापन खर्च निरन्तर बढिरहेको वर्तमान अवस्थामा धेरै अष्ट्रेलियाली परिवार आर्थिक दबाब महसुस गरिरहेका छन्। घरभाडा, मोर्टगेज, बिमा, बिजुली, इन्टरनेटदेखि दैनिक उपभोग्य वस्तुसम्मको मूल्यवृद्धिले आम नागरिकको बजेट चुनौतीमा परेको छ। यस्तो अवस्थामा आम्दानी बढाउनै पर्छ भन्ने छैन—पहिले अनावश्यक रूपमा बाहिरिइरहेको पैसा रोक्नु नै प्रभावकारी उपाय हुन सक्छ।
वित्तीय विज्ञहरूका अनुसार खर्च नियन्त्रण भन्नाले आफूलाई सबै खुसी र सहजताबाट टाढा राख्नु होइन। अनुसन्धानले देखाउँछ कि सन्तुलित आर्थिक जीवनका लागि केही रमाइलो र व्यक्तिगत सन्तुष्टिका खर्च आवश्यक हुन्छन्। तर मुख्य कुरा भनेको—खर्च उपयोगी छ कि छैन, मूल्यअनुसारको सेवा पाइरहेको छ कि छैन भन्ने मूल्यांकन गर्नु हो।
विशेषज्ञहरूले नियमित रूपमा तिर्ने बिलहरूको समीक्षा गर्दा ठूलो बचत सम्भव हुने बताउँछन्। यसमा मोर्टगेज वा भाडा, बिमा, ऊर्जा, इन्टरनेट, मोबाइल तथा स्ट्रिमिङ सेवाजस्ता सब्स्क्रिप्सन सबै पर्छन्।
खर्च घटाउन अपनाउन सकिने पाँच व्यवहारिक कदम
१. खर्चको प्राथमिक मूल्यांकन (Triage)
सबैभन्दा पहिले पछिल्ला १२ महिनामा कहाँ–कहाँ कति खर्च भयो भन्ने स्पष्ट तस्वीर बनाउनुपर्छ। बैंक स्टेटमेन्ट वा अनलाइन बैंकिङ प्रयोग गरेर सबै खर्च सूचीबद्ध गर्दा कुन बिल सबैभन्दा ठूलो छ र कुन खर्च नियमित रूपमा दोहोरिइरहेको छ भन्ने थाहा हुन्छ।
यसरी हेर्दा घरसम्बन्धी खर्च, ऋण किस्ता, बिमा, ऊर्जा र किराना जस्ता आवश्यक खर्च छुट्याउन सजिलो हुन्छ भने जिम, एप, स्ट्रिमिङ प्लेटफर्मजस्ता सब्स्क्रिप्सन पनि देखिन्छन्।
२. सचेत निर्णय लिनु
सूची तयार भएपछि प्रत्येक खर्चबारे प्रश्न गर्नुपर्छ—यो खर्च अझै आवश्यक छ कि छैन?
धेरै आवश्यक सेवाहरू स्वतः राख्नैपर्ने हुन्छन्। तर प्रयोग नै नहुने वा कम प्रयोग हुने सब्स्क्रिप्सन, दोहोरिएका सेवाहरू देखिए भने ती बन्द गर्नु नै बुद्धिमानी हुन्छ।
३. तुलना र खोजी (Shop Around)
एकै प्रदायकसँग वर्षौँसम्म बसेर सेवा लिँदा धेरैले थाहा नपाई ‘Loyalty Tax’ तिर्दै आएका हुन्छन्। धेरै कम्पनीहरूले नयाँ ग्राहकका लागि आकर्षक अफर दिने तर पुराना ग्राहकलाई जानकारी नदिने प्रवृत्ति देखिन्छ।
त्यसैले बिमा, बिजुली, इन्टरनेट, मोबाइल प्लान जस्ता सेवामा समय–समयमा बजार तुलना गर्नु उपयोगी हुन्छ। सरकारी वा स्वतन्त्र तुलना प्लेटफर्म प्रयोग गर्दा बढी पारदर्शी जानकारी पाउन सकिन्छ।
४. राम्रो डिल माग्नु
सेवा प्रदायकसँग सिधै राम्रो डिल माग्नु पनि प्रभावकारी उपाय हो। धेरै अवस्थामा कम्पनीहरूले ग्राहक जोगाउन छुट वा विशेष अफर दिन सक्छन्।
विशेषगरी मोर्टगेजमा ब्याजदर घटाउन अनुरोध गर्नु दीर्घकालीन रूपमा सबैभन्दा ठूलो बचतको स्रोत हुन सक्छ। सानो ब्याज कटौतीले पनि वर्षौँमा हजारौँ डलर बचत गराउन सक्छ।
५. आवश्यक परे प्रदायक परिवर्तन (Switching)
यदि हालको प्रदायकले राम्रो सर्त दिन अस्वीकार गरे र अन्यत्र स्पष्ट रूपमा राम्रो विकल्प उपलब्ध छ भने प्रदायक परिवर्तन गर्न डराउनु पर्दैन।
तर परिवर्तनअघि सम्झौताको सर्त, जरिवाना शुल्क र सेवा गुणस्तर राम्रोसँग जाँच गर्नु आवश्यक हुन्छ। सबै कुरा अनुकूल भएमा प्रदायक परिवर्तन गर्नु उपभोक्ताको अधिकार हो।
सहयोग पनि उपलब्ध छ
यदि बिल, ऋण वा आर्थिक व्यवस्थापन जटिल र तनावपूर्ण लागिरहेको छ भने अष्ट्रेलियामा निःशुल्क वित्तीय परामर्श सेवा उपलब्ध छन्। वित्तीय काउन्सेलरहरूले गोप्य र स्वतन्त्र रूपमा समस्या बुझेर समाधानका उपाय सुझाउने गर्छन्।
निष्कर्ष
बिलको समीक्षा गर्नु र राम्रो डिल माग्नु सुरुमा असहज लाग्न सक्छ। तर यो दीर्घकालीन रूपमा अत्यन्त उपयोगी जीवन सीप हो।
विज्ञहरूको एउटै सल्लाह छ—“नमागे नपाइने।”
सानो पहल र केही समयको लगानीले भविष्यमा ठूलो आर्थिक राहत दिन सक्छ।
