काठमाडौं । नेपालमा सुविधा सम्पन्न विश्वविद्यालय र कलेजहरू उपलब्ध भए तापनि विदेश अध्ययनका लागि जाने प्रवृत्ति घट्नुको साटो अझै बढ्दो देखिन्छ। नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनाको विवरण अनुसार, शिक्षाका लागि मात्र १४ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ बराबरको रकम विदेश पठाइएको छ।
गत वर्षको सोही अवधिमा १४ अर्ब ९६ करोड खर्च भएको थियो, जसमा थोरै कमी आएको भए तापनि रकम अझै उच्च स्तरमै रहेको देखिन्छ। शिक्षा र उच्च अध्ययनका लागि खर्च गरिएको यो ठूलो रकम नेपालका युवा विद्यार्थीहरूको विदेशमा अध्ययन गर्ने प्रवृत्तिको संकेत हो।
चालु आवको पहिलो महिनामा सेवा खाताअन्तर्गत भ्रमण व्यय भने २.८ प्रतिशतले घटेर २१ अर्ब ७० करोड पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यो व्यय २२ अर्ब ३२ करोड थियो। यसले केही हदसम्म बाह्य खर्चलाई कम गर्ने प्रयास गरिएको देखाउँछ।
सम्बन्धित समयावधिमा खुद सेवा आय १३ अर्ब ३९ करोड घाटामा रह्यो, जबकि अघिल्लो वर्ष यस अवधिमा घाटा १५ अर्ब छ करोड थियो। यसले नेपालका बाह्य क्षेत्रमा रहेका आयात र खर्चहरूको असन्तुलनको समस्या झल्काउँछ।
तर, भ्रमण आय भने १२.७ प्रतिशतले बढेर पाँच अर्ब ३८ करोड पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको चार अर्ब ७७ करोड थियो। यो बृद्धिले नेपालमा पर्यटकीय आकर्षण र बाह्य भ्रमणमा रहेको चासो र खर्चको वृद्धिलाई देखाउँछ।
विशेषज्ञहरूले शिक्षा र भ्रमणतर्फको उच्च खर्चलाई बाह्य क्षेत्रको चाप र आर्थिक असन्तुलनको प्रमुख कारण मान्दै आएका छन्। यसको प्रमुख कारण नेपालमा शिक्षाका लागि बाह्य मुलुकमा जाने प्रवृत्तिमा बढ्दो चाप, थप खर्च र विदेशी विश्वविद्यालयहरूको आकर्षण रहेको देखिन्छ।
यस अवस्थामा, विशेषज्ञहरूले नेपालमा शिक्षा क्षेत्रको गुणस्तर र अवसरहरू बढाउने प्रयासको आवश्यकता र बाह्य खर्चमा सुधारका उपायहरूको खोजी गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
